Herhangi bir yerde çalışan, üniversite öğrencisi ya da üniversite mezunusunuz. Kendi işinizi mi kurmak istiyorsunuz? Yapacağınız işin teknoloji düzeyi ve Ar-Ge boyutuna göre karşınıza 3 seçenek çıkıyor.

1. Yüksek okul mezunu olup olmamanıza bakılmaksızın KOSGEB ileri girişimcilik desteklerinden yararlanabilirsiniz. Sürekli açık olan bu programın başvuru koşulları ve destek tutarları şu şekildedir.

i.) Programdan yararlanma Koşulları

• Başvuru sahibi başvuru öncesinde KOSGEB’in sitesinden online İleri girişimcilik eğitimini tamamlamış olmalıdır.
• İleri girişimci eğitimini tamamladıktan sonra işletme resmi olarak kurulmuş olmalıdır
• Programa başvuran kişi program süresince başka bir işletmede SGK’lı olmamalıdır.
• Programa başvuruda bulunan kişinin işletmedeki ortaklığı en az %50 olmalıdır.
• Girişimcinin son 3 yıl içerisinde şahıs işletmesi ya da başka bir işletmede %30 un üzerinde ortaklık payı bulunmamalıdır.

ii.) Destek Unsurları

2. Teknoloji ve yenilik odaklı girişim faaliyetinde bulunmaya aday ön başvuru tarihi itibariyle üniversitelerin herhangi bir ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora programına kayıtlı öğrenci ya da bu programlardan mezun kişiler çağrı ilanında da belirtilen koşullara uymak kaydıyla TÜBİTAK 1512 – Girişimcilik Destek Programı’na başvuru yapabilir.

Bu programın KOSGEB İleri Girişimcilik Programı’ndan başlıca farkları;

• Proje başvurusu için en az ön lisans düzeyinde öğrenci olunmalıdır.
• 3 aşamalı programdır. Rehberlik ve mentörlük hizmeti sunan uygulayıcı kuruluştan onay almadan TÜBİTAK’a proje başvurusu yapılamaz.
• Üretime yönelik değil, Ar-Ge ye yönelik harcamalar destek kapsamındadır.
• Projenin toplam destek tutarı 450.000 TL olup destekleme oranı %100 dür.
• Herhangi bir teminat sunmadan ön ve ara ödeme yapılmaktadır.
• Çağrılı programdır yılda ortalama 1-2 çağrı ilanına çıkılmaktadır. Çağrı dönemi dışında başvuru yapılamaz.

Başvuru koşulları ve şartları KOSGEB’e göre çok daha zor olsa da KOSGEB’e nazaran çok daha prestijli bir programdır. Bu programdan başvuran girişimcilerin Girişim sermayesi fonlarından yardım alabilme ihtimalleri çok daha yüksektir.

3. Girişim Sermayesi Fonları:

Bu fonlardan destek alabilmek oldukça zordur. Projelerin çok ileri seviyede ve getiri beklentisinin yüksek olması gerekmektedir. Başvurular doğrudan girişim sermayesi fonu kuruluşlarına ya da Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı  (TTGV) gibi aracı kuruluşların uyguladığı programlar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Ağırlıklı olarak Yazılım (SAAS), Sağlık ve yaşam kalitesi teknolojileri, tarım ve gıda teknolojileri yatırım alabilmektedir. Girişim sermayesi fonlarının yatırımda kalma süresi değişkenlik göstermekte olup ortalama 7-10 yıldır.

Bu konuda öncelikle dikkat etmeniz gereken husus, sizin Ar-Ge & İnovasyon kavramından ne anladığınız değil, fon sağlayan kuruluşların Ar-Ge & İnovasyon’u nasıl tanımladığı ve yorumladığıdır. Ar-Ge’den mutlaka bir icat ortaya çıkarmanız beklenmediği gibi aşikar olmuş bilgilere dayalı bir ürün geliştirmeniz de istenmemektedir. Bu konuda en çok karşılaşılan problem; mühendislik faaliyetleri ile Ar-Ge faaliyetlerinin keskin biçimde birbirinden ayrılamamasıdır. OECD tarafından hazırlanan ve belirli periyotlarda güncellenen “Frascati Klavuzu” ve “Oslo Klavuzu“ Ar-Ge &İnovasyon kavramının ve faaliyetlerinin anlaşılmasında temel başucu kaynaklarıdır. Bu kılavuzlar Ulusal ve Uluslararası hibe fonu sağlayan kuruluşlar tarafından da referans alınmakta olup proje taslak dökümanları bu kılavuzlara göre oluşturulmaktadır. İlgili kaynakları referans alarak proje fikirlerinizin desteklenmeye uygunluğu için taşıması gereken olmazsa olmaz şartlara bakalım;

• Proje mutlaka bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanmalı ve problemin çözümünde bilimsel metot ve yöntemler izlenmelidir. Proje rutin mühendislik faaliyetlerinden oluşmamalıdır.
• İşletmenin ve proje ekibinin proje sonundaki bilgi birikimi ve tecrübesinin başlangıç durumuna göre artacağı somut ve net biçimde gösterilebilmelidir.
• Projenin ölçülebilir ve net tanımlanmış ara çıktıları olmalıdır.
• Proje çıktısı mutlak suretle ticarileştirilebilir olmalıdır.

       Projeniz yukarıda kısaca özetlenen şartları sağlıyorsa Ar-Ge kavramına uyumlu gözükmektedir. Bu aşamadan sonra projenin inovasyon kavramına uygunluğuna bakalım.

• Proje çıktınız eşsiz ve patente konu olabilecek nitelikteyse tartışmasız yenilikçidir.
• Proje çıktınızın yerli üretimi bulunmamakta ancak yabancı benzerleri varsa şu şartlardan en az birini sağlamalıdır.   

-İthal muadillerine nazaran daha uygun maliyetli yada daha üstün teknolojik özellikli olması

– İthalatı yüksek bir ürünün ithalatını azaltma konusunda iddialı ithal ikamesi olması

– Ülke için stratejik öneme sahip olması

– İlgili sektörlerin gelişimine önemli katkılar sunması vb

Elbette ki İnovasyon kavramı yukarıda sayılanlarla sınırlı değildir. İnovasyon küresel ölçekte olabileceği gibi işletme özelinde de olabilir. Ancak işletme özelinde yeniliklerin destek alabilmesi için çok özel koşullarının olması gereklidir. Proje fikriniz yukarıda koşulları sağlıyorsa proje önerisinin hazırlanması ve sunulması için yeterli sayılabilir.

Bu aşamadan sonra hangi kuruma ya da programa destek başvurusunda bulunmalıyız. Destek unsurları nelerdir sorusunu yanıtlamaya çalışalım.

Öncelikle bilinmelidir ki Ar-Ge destekleri proje önerisinde hedeflenen prototipin ortaya çıkarılması için elzem gereklilikleri kapsamaktadır. Seri üretim için gerekli harcamalar kapsam dışındadır. Bazı küçük farklılıklar olmakla birlikte hemen her Ar-Ge projesi aşağıdaki giderlerinizi destek kapsamına almaktadır. Destek oranı da bazı istisnalar olmakla birlikte  genellikle %75 tir.

• Personel giderleri
• Alet, teçhizat ve yazılım giderleri
• Malzeme ve sarf giderleri
• Hizmet alımı giderleri
• Seyahat giderleri
• Test, analiz giderleri
• Akademik danışmanlık giderleri

 Ar-Ge ve İnovasyon projeleri çağrılı dönemlerde kabul edilmektedir. Tübitak 1501 ve 1507 programları için Ocak ve Temmuz aylarında yılda iki kez çağrıya çıkmaktadır. KOSGEB çağrıları belirsiz ve düzensizdir.

 Peki biz hangi programa başvuru yapmalıyız. Ar-Ge projeleri için mecbur kalınmadıkça KOSGEB’e başvuru yapılmasını önermiyoruz. Bunun nedeni KOSGEB kurullarının projenizi değerlendirebilecek yetkinlik ve uzmanlıkta olmayışıdır. TÜBİTAK’ın yaklaşık 15 farklı destek programı bulunmakta olup sanayi için en yaygın olanı 1507 ve 1501 programlarıdır. Daha önce hiç TÜBİTAK projesi tecrübeniz yoksa 1.200.000 üst bütçeli 1507 KOBİ Ar-Ge başlangıç programı sizin için en doğru program olacaktır.  İlk üç projenizi 1507 ile tamamladıktan sonra üst sınırı olmayan 1501 programını kullanabilirsiniz. Bu bir kural değildir proje niteliğiniz ve bütçeniz yüksekse 1501 den de başlayabilirsiniz. Bunların dışında TTGV, TAGEM, TÜSEB ve bazı bakanlıkların özel bir tematik başlıkla çıktıkları çağrı ilanları da bulunmaktadır. Konuyla ilgisine göre bu programlarda takip edilebilir.

Uluslararası ölçekte problemlere odaklanan projeleriniz varsa EUREKA, EUROSTARS, HORIZON gibi AB çerçeve programlara başvurmanız yararlı olacaktır.

Ar-Ge Proje desteği size ne kazandırır ?

• Projenin yürütülmesi için gerekli finansal kaynağı
• Prestij
• Proje çıktısının seri üretimi ve ticarileşmesi aşamasında diğer iç ve dış mali kaynaklara ulaşabilmek için gerekli bir ön koşulu sağlama
• Araştırma kurumları ile işbirliği oluşturma
• Ar-Ge yönetimini kurumsallaştırma
• Ar-Ge projesinin niteliğini doğrulama gibi maddi manevi pek çok kazanç sağlamaktadır.

Kamu kaynaklarınca desteklenmiş ve başarı ile tamamlanmış bir projeniz var ve bu proje çıktınızın seri üretimi için yatırım yapmanız gerekliyse önemli ölçüde destekler bulunmaktadır. Bu destekler şu şekildedir:

1. Yatırım Teşvik Belgesi (YTB) 5. Bölge Teşvikleri

1-2-3-4. bölgelerde olsanız dahi Ar-Ge proje çıktınızın seri üretimi için yapacağınız yatırımlarda 5. bölge desteklerinden yararlanırsınız.  YTB kapsamında size doğrudan hibe desteği sunulmaz. Devlete ödeyeceğiniz vergi, SGK primi, KDV, gümrük vergisi gibi borçlarınız yaptığınız yatırımın belirli oranlarında alınmayarak mahsuplaşma yapılır. Yüksek miktarda vergi, SGK vb ödemeniz çıkıyorsa sizin için son derece önemli bir destektir. Vergi ve SGK borcunuz çıkmıyorsa 2 numaralı destekten yararlanmanız daha uygun olabilir. YTB 5. Bölge destekleri Aşağıdaki gibidir. (2022 yılı sonuna kadar kurumlar vergisi desteğine +15 puan eklenmektedir. Bu oranının 2025 e kadar uzatılması beklenilmektedir.)

2. KOBİ TEKNOYATIRIM – KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı

Vergi ve SGK ödemeleriniz çok yüksek değilse bu program sizin için uygundur.  Orta yüksek ve yüksek teknoloji grubunda faaliyet gösteren işletmeler  program kapsamında maksimum 10.000.000 TL büyüklüğünde proje sunulabilir. Destek oranı %60 olup proje bütçesinin % 18 i hibe, %42 si ise faizsiz kredi şeklinde desteklenir. Destek unsurları şu kalemlerden oluşmaktadır.

• Makine-teçhizat desteği
• Üretim hattı tasarım giderleri desteği
• Yazılım giderleri desteği
• Personel gideri desteği
• Eğitim ve danışmanlık desteği
• Tanıtım ve pazarlama giderleri desteği

Başarı ile tamamlanmış kamu destekli Ar-Ge projesi bulunan işletmeler, proje tamamlanma süresi üzerinden 5 yıl geçmemek ve proje çıktısının kamu kurumlarınca kullanılabilir bir ürün olması şartıyla Devlet Malzeme Ofisi (DMO) Tekno Kataloğunda yer alabilir.

Tekno Katalog, Devlet Malzeme Ofisi tarafından orta-yüksek ve yüksek teknoloji üreten, Siber Güvenlik Kümelenmesine kayıtlı, TÜBİTAK TEYDEB destekli başarılı projesi olanlar, TÜR (Teknolojik Ürün Deneyim Belgesi) belgesine sahip ve Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Faaliyet Gösteren girişimciler için oluşturulan kamuya satış yapabileceği özel bir satış kanalıdır.

Bu kanal aracılığı ile 4.000.000 TL’ye kadar satışlar ihalesiz doğrudan sepete atılarak gerçekleştirilebilir. Ödeme süreleri çok kısa olup oldukça avantajlı bir satış platformudur. Bu satış kanalı yaygın olarak bilinen, Hepsiburada, Trendyol ve Amazon gibi platformlara benzetilebilir.

Bir ürün geliştirme fikriniz var ve bu ürünün müşterisi hazır ya da  ürününüz yüksek ticarileşme potansiyeline sahip, ancak ürünü geliştirebilecek yeterli insan kaynağınız ve teknolojik altyapınız bulunmuyorsa TÜBİTAK desteği ile dışarıdan hizmet alımı yoluyla projenizi gerçekleştirebilirsiniz.

TÜBİTAK 1707 Siparişe Dayalı Ar-Ge Programı yıl boyu açık olan bir programdır.

Bu program kapsamında proje harcamalarının %40 ını müşteri kuruluş, %40 ını TÜBİTAK finanse eder. Ar-Ge faaliyetlerini yürütecek kuruluş da bütçenin geri kalan %20 lik kısmını karşılar. Müşteri kuruluş ile Ar-Ge desteği sağlayan kuruluş arasında bir işbirliği yapılarak Ar-Ge faaliyetlerini ve projenin %20 bütçesini üstlenmesine karşılık proje çıktısının müşteri kuruluşa devredilmesi, ya da proje çıktısının ticarileştirilmesinden elde edilen kârın bir kısmının Ar-Ge desteği sağlayan kuruluşa ödenmesi gibi konularda önceden anlaşma yaparlar.

Ar-Ge faaliyetleriniz multidisipliner bir yapıda ve sizin bazı disiplinlerde yeteneğiniz yok ya da azsa, NK Rota Danışmanlık birlikte çalıştığı 40’ı aşkın akademisyen ve işbirliği yürüttüğü onlarca Teknoloji Transfer Ofisi vasıtasıyla probleminize çözüm sunmaktadır.

Akademisyen desteği ile birlikte hazırlanan proje önerinizin hem desteklerden yararlanma hem de projenin  başarılı olarak tamamlanma olasılığı artacaktır.

İhracat yapan bir işletmesiniz ve endüstriyel tasarım kapasitenizi geliştirmek istiyorsanız yıllık ihracat tutarınızın yarısını ve 5.000.000 TL (her takvim yılı (TÜFE + Yİ-ÜFE)/2 oranında güncellenir) aşmamak kaydıyla Ar-Ge insan kaynağınız ve teknoloji altyapınızı güçlendirmek için harcamalarınızın yarısını hibe olarak geri alabilirsiniz. Destek unsurları şu kalemlerden oluşmaktadır:

• Tasarımcı/mühendis brüt maaş giderleri (en fazla 10 kişi)
• Alet, teçhizat, malzeme ve yazılım giderleri
• İnternet sitesi üyeliği giderleri

İşletmenizde yılda en az 1 Ar-Ge projesi gerçekleştiriyorsanız ve Ar-Ge sizin için süreklilik arz eden bir faaliyet ise Ar-Ge personeli sayınız ve faaliyet alanınıza göre Teknoparkta ofis açabilir veya Ar-Ge merkezi kurabilirsiniz.

Ar-Ge merkezi için tam zamanlı Ar-Ge personeli sayınız en az 15 olmalıdır. Teknoparkta personel için asgari bir sayı bulunmamaktadır. Ar-Ge merkezi işletmeniz bünyesinde olması gerekirken Teknopark desteğinden yararlanmak için ilgili personelin teknopark ofisinizde çalışması gerekmektedir.

Teknoparkta yer alan işletmeler 4691 sayılı kanuna göre, Ar-Ge merkezinde faaliyet gösteren işletmeler 5746 sayılı kanuna göre desteklenmektedir. Her iki kanunun size sunduğu avantajları aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

Her iki kanun kapsamında da hibe desteği verilmez. Yukarıdaki tabloda değinilen teşviklerden yararlandırılır. Bu teşvikler özellikle işletmenin personel maliyetini önemli ölçüde azaltmaktadır. Burada akla şöyle bir soru gelebilir. Biz TÜBİTAK’a proje sunduğumuzda hibe desteklerinin yanında 5746 Sayılı Kanun’dan da yararlanıyoruz Ar-Ge merkezine ne gerek var?  Şöyle ki;

TÜBİTAK’ ın proje kabul eşik değeri ile Sanayi Bakanlığı ve Teknoparkların kabul eşik değerleri çok farklıdır. TÜBİTAK’ın kabul etmeyeceği pek çok projeyi Teknoparklarda ve Sanayi Bakanlığında kabul ettirebilirsiniz. Bu nedenle Ar-Ge yoğun çalışan işletmeler faaliyet alanı ve personel yapısını dikkate alarak mutlaka Teknoparkta ofis kiralamalı ya da Ar-Ge Merkezi Kurmalıdır.

Üniversiteler, araştırma altyapıları, teknoloji geliştirme bölgesi şirketleri ve teknoloji transfer ofislerinin sahip olduğu patentleri devralarak ticarileştirmek istediğinizde TÜBİTAK tarafından destek alabilirsiniz.

Destek oranı üst sınırı büyük ölçekli müşteri kuruluşlar için %60, KOBİ ölçeğindeki müşteri kuruluşlar için %75’tir.

2022 yılında proje bütçesi üst sınırı 4.000.000 TL olarak belirlenmiş olup, üst sınır her yıl güncellenmektedir.

TÜBİTAK’ın yeni destekleme programlarından olan “1702 Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Çağrısı” yıl boyunca açık olup istenildiği zaman başvuru yapılabilir.

Sürekli yatırım yapıyor ve buna rağmen vergi ve SGK borçlarınız çok çıkıyorsa yatırımlarınızı Yatırım Teşvik Belgesi (YTB) kapsamında yapmalısınız. YTB; Genel teşvik, bölgesel teşvik, stratejik teşvik  ve proje bazlı teşvikler olmak üzere kısımlara ayrılır. Bu teşvik sisteminde hibe desteği sağlanmaz (faiz desteği hariç). Devlet teşvik belgesinin durumuna göre işletmeden alacağı ödemelerin bir kısmından ya da hepsinden vazgeçerek işletmenin yatırım yapmasını teşvik eder. Bölgesel teşvikler illere göre 6 bölgeye ayrılmıştır. Ancak orta yüksek teknolojili ürünler, yüksek teknolojili ürünler ve bazı özel ürünler, Ar-Ge neticesi ortaya çıkan ürünler hangi ilde olursa olsun 4 ve 5. Bölge teşviklerinden yararlandırılır. Stratejik yatırımlar ve Proje bazlı yatırımlar çok özel hususiyette olup Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi programı kapsamında ya da şartları yerine getirildiğinde doğrudan başvuru yapılabilir.

İşletmelerin dijitalleştirilmesi 11. Kalkınma Planı hedefleri arasında yer alan öncelikli bir konudur. Bu nedenle hem Kalkınma Ajansları Mali Destek Programları hem de KOSGEB Kobi-Gel Destek Programı aracılığıyla destek sağlanmaktadır. KOBİ’lere hibe şeklinde veya faizsiz kredi olarak finansman desteği sağlanabilmektedir.

Bu destekler çağrı esaslı olup ilgili kurum ve kuruluşların çağrıları takip edilmelidir. KOSGEB tüm illerde aynı anda çağrıya çıkarken, Kalkınma ajansları bölgesel kuruluşlar olduğundan farklı zamanlarda farklı bölgelerde çağrıya çıkabilmektedir.

Destek üst sınırları ve destek oranları çağrı metinlerinde belirtilmektedir.

İhracat, tüm ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de çok fazla önemsenen bir konudur. Bu nedenle İhracata yönelik faaliyetler için teşvik ve hibe mekanizmaları yoğun bir şekilde işletilmektedir. İhracata yönelik destekler ağırlıklı olarak Ticaret Bakanlığı tarafından yönetilmekle birlikte KOSGEB tarafından sağlanan destekler de bulunmaktadır. Hibe desteklerine ilave olarak Türk EXIMBANK ve İGE A.Ş tarafından İhracata yönelik krediler de kullandırılmaktadır. Destek tutarları ve limitleri sürekli güncellenmektedir.

         1. Geri Ödemesiz Destekler

Hibe olarak sağlanan destek oranları sektör ve ülkelere göre farklılık göstermekle birlikte destek oranının alt limiti %50 üst limiti %75 tir. İhracatı hedefleyen aşağıdaki faaliyetler destek kapsamındadır.

• Test-Analiz-Belgelendirme ve Ruhsat Giderleri
• Yurt Dışı Marka Tescil Gideri
• Pazara Giriş Projesi Hazırlama Desteği
• Yurt Dışı Seyahat ve Konaklama Giderleri
• Yurt içi/ Yurt dışı Fuar Giderleri
• Yurt Dışı Şirket ve Yurt Dışı Marka Satın Alım Giderleri
• Yurt Dışı Ofis/Depo Kira Giderleri
• Eximbank Faiz Desteği
• Tanıtım ve Reklam giderleri (Yazılı, Görsel, İşitsel açık hava, sanal vb )

       2. Kredi Destekleri

Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş (Türk Eximbank) ve İhracatı Geliştirme A.Ş (İGE) garantörlüğünde ihracata yönelik faaliyetler için kullanılabilecek krediler şu şekildedir;

• Reeskont Kredisi
• Sevk Sonrası Reeskont Kredileri
• KOBİ İhracata Hazırlık Kredisi
• İhracata Hazırlık Kredisi
• Dış Ticaret Şirketleri İhracat Kredisi
• Sevk Öncesi İhracat Kredisi
• Sigortalı Alacağın Teminatına Dayalı Kredi Programı
• İhracata Yönelik İşletme Sermayesi Kredisi
• İhracata Yönelik Yatırım Kredisi
• Özellikli İhracat Kredisi
• Yurt Dışı Teminat Mektubu Programı
• Marka Kredisi
• İhracat Alacakları İskonto Programı
• Gemi İnşa ve İhracatı Finansman Programı
• Yurt Dışı Mağazalar Yatırım Kredisi
• Finansal Kiralama İşlemlerine Yönelik Kredi Programı
• Turizm Kredisi
• Uluslararası Nakliyat Pazarlama Kredisi
• Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kredisi
• Yurt Dışı Fuar Katılım Kredisi
• Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Köprü Kredisi
• Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Teminat Mektubu Programı

Daha Önce TÜBİTAK Ar-Ge destek programlarından yararlandıysanız 1601 Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Mentörlük desteği ile işletmenizin olgunluk analizi gerçekleştirilmektedir.  Analiz neticesinde profesyonel mentör desteği ile işletmenin iş geliştirme, stratejik teknoloji ve ürün yönetimi konularında becerileri geliştirilmektedir. Mentörlük desteklerinde destek oranı %100 olarak uygulanır.

Ayrıca Kurumsallaşma, 6 sigma yalın üretim gibi konularda alınacak eğitimler çağrı ilanları ile KOSGEB ve Kalkınma ajansları tarafından destek kapsamına alınabilmektedir.

İşletmelerin ortak problemlerine ortak çözümler üretmek amacıyla gerçekleştirdikleri işbirliği projeleri işletmenin teknoloji düzeyine bağlı olarak 10.000.000 TL ye kadar %60 oranında desteklenmektedir.

İş birliği modellerine örnek teşkil edebilecek proje konuları şu şekildedir:

• Küçük ölçekli işletmelerin bir araya gelerek ortak üretim tesisi kurmaları ancak münferit satış pazarlamalarına devam etmeleri
• Müşteri istekleri ve pazarın talebinin karşılanması amacıyla ortak tasarım, ürün ve hizmet geliştirmek amacıyla tasarım/Ar-Ge merkezi kurmaları
• Ürün ve hizmet kalitesini geliştirmek amacıyla ortak laboratuvar kurulması
• Pazar payını artırmak ve marka imajı oluşturmak amacıyla ortak pazarlama faaliyetleri

Beceri ve kabiliyetlerini geliştirmeleri ve değer zincirlerine katılmaları amacıyla yapılan iş  birlikleri ve bunlara benzer karşılıklı fayda sağlanan, maliyet düşürücü ve rekabet avantajı sağlayıcı nitelikteki iş birliği projeleri desteklenmektedir.

Desteğe konu edilebilecek uygun harcamalar şu şekildedir;

• Personel maaşı
• Makine, teçhizat ve kalıp
• Hammadde ve malzeme
• Yazılım,
• Hizmet alımı,
• Değerlendirme kurulu tarafından uygun görülen diğer giderler

Küresel ölçekte bir firmanın^* orijinal ara mamul tedarikçisi iseniz ürün geliştirme kapasitenizi ve sevk kabiliyetinizi artırmaya yönelik 15.000.000^** TL ye kadar %50 oranında hibe desteği alabilirsiniz.

Başvuru Koşulları:

• İşletmeniz tarafından satılan ürün ara mamul olacak (Örn: Otomotiv firmasına otomobil değil balata, jant, dişli vb satmalısınız)
• Ürününüzü alan küresel firma distribütör, dağıtıcı vb olmayacak, satılan ürün küresel firmada nihai ürüne dönüştürülüyor olmalıdır.
• Satış Türkiye’den yurt dışına olmalıdır. Küresel Firmanı yurt içi birimlerine satış kabul edilmemektedir.
• Projenin konusu ya mevcut küresel tedarikçi için yeni ürün satışı yada mevcut ürün için yeni küresel tedarikçiye satış şeklinde olmalıdır.

Uygun Harcama Kalemleri:

• Makine, Ekipman ve Donanım: ürün geliştirme (prototip/numune), test, analiz, doğrulama, kalite kontrol veya ölçme amaçlarına hizmet edecek makine, ekipman ve donanımlar
• Yazılım Alımı: Bakanlıkça uygun bulunan yazılımlar alınabilir veya mevcut yazılımlar güncellenebilir (bir sınırlama yok ama proje konusu ile alakalı olmalı)
• Eğitim, Danışmanlık ve Müşteri Ziyaretlerinin Desteklenmesi: Bakanlıkça uygun bulunan konularda eğitim veya danışmanlık hizmeti
• Sertifikasyon, Test/Analiz, Ürün Doğrulama Harcamaları: Akredite edilmiş kurum ve kuruluşlardan alınan sertifikasyon, test/analiz raporları ve ürün doğrulama giderleri
• Yurt Dışı Depo Kira Gideri ile Depolama Hizmet Giderleri

                 *Küresel firma: Marka, ihracat, ciro gibi unsurlar itibariyle sektöründe küresel ölçeğe haiz, Bakanlıkça uygun bulunan yurt dışındaki firmalardır.

**Bu tutar 2022 yılı için geçerlidir. Destek üst sınırı her yıl güncellenmektedir.

Ticaret Bakanlığı’nın sunmuş olduğu diğer ihracat desteklerini kullanmış ve yurt dışında belirli bir hacme ulaşmış firmalar için Turqualıty®/ Marka Desteği programları uygulanmaktadır.

TURQUALITY® Programının odağında, klasik ihracat desteklerinden farklı olarak salt ihracatı artırmak yerine firmaların markalaşma hedeflerine katkıda bulunmak yer almaktadır.

TURQUALITY® Ülkemizin rekabet avantajını elinde bulundurduğu ve markalaşma potansiyeli olan ürün gruplarına sahip firmaların, üretimlerinden pazarlamalarına, satışlarından satış sonrası hizmetlerine kadar bütün süreçleri kapsayacak şekilde yönetsel bilgi birikimi, kurumsallaşma ve gelişimleri sağlanarak uluslararası pazarlarda kendi markalarıyla global bir oyuncu olabilmeleri ve söz konusu markalar aracılığıyla olumlu Türk malı imajının oluşturulması ve yerleştirilmesi amacıyla oluşturulmuş devlet destekli ilk ve tek markalaşma programıdır.

TURQUALITY®  Kapsamında sağlanan destek unsurları şu şekildedir:

• Tanıtım desteği
• Fuar desteği
• Danışmanlık desteği
• Depolama hizmeti ile birim kira/temel kurulum/konsept mimari çalışma desteği
• Franchise desteği
• Personel maaş desteği
• Patent, faydalı model, endüstriyel tasarım tescili ile yurt dışı marka
• tescil/yenileme/koruma desteği
• Pazara giriş belgesi, ruhsatlandırma ile klinik test işlemleri desteği
• Pazar araştırması çalışması ve raporları desteği

Bilişim sektörünün dış pazarlara açılmasını kolaylaştırmaya yönelik geçmiş yıllarda uygulanan pek fazla destek programı bulunmamaktaydı. 20.04.2022 tarihinde bilişim ve alt sektörlerinin geliştirilmesi, inovasyonun teşvik edilmesi ve uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek bölgesel ve küresel unicornların oluşturulması amacıyla E-Turquality (Bilişimin Yıldızları) ismiyle bir destek programı uygulanmaya başlanmıştır. Bu kapsamda sağlanan destekler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Destek oranları, ihracatın  Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen hedef ülkelere gerçekleştirilmesi yada ABD, Çin gibi uzak coğrafyadaki ülkelere gerçekleşmesi durumunda artmaktadır.

Satışlarınız ağırlıklı olarak ihracata yönelikse üretim tesisinizi “Serbest Bölge” lere taşıyarak  çok geniş kapsamlı desteklerden yararlanabilirsiniz.

Serbest Bölge: Ülkenin siyasi sınırları içerisinde olmakla beraber, gümrük sınırları dışında konumlandırılan, vergi, tarife, kota gibi olağan ticaret engellerinin ortadan kaldırıldığı, bürokratik şartların azaltıldığı, sınai ve ticari faaliyetler için geniş teşvik ve avantajların sunulduğu özel ekonomi bölgesidir.

Serbest Bölgelerde faaliyet gösterebilmek için bölge içerisinde boş bina/arazi olması ve Ticaret Bakanlığı’ndan faaliyet ruhsatı alınması gereklidir.

Serbest Bölgeler; arazi, arsa ve binalar bakımından hazinenin mülkiyetinde ya da özel mülkiyete ait olabilmektedir. Hazineye ait arsalarda yapılan yatırımlar ruhsat süresinin uzatılmaması durumunda arsası ile birlikte hazineye intikal eder. Özel mülkiyetli Serbest Bölgelerde ruhsat süresinin uzatılmak istenmemesi yada işletmenin istediği zamanda Serbest Bölge müdürlüğünün uygun bulduğu kişi yada kuruluşlara satılabilir.

Ruhsat Süreleri:

• Serbest bölgeden arsa alıp üzerine bina yapan işletmelerin faaliyet ruhsatı süresi, üretim faaliyeti için 45 yıl, diğer faaliyet konuları için ise 30 yıldır.
• Serbest bölgeden hazır bina kiralayan işletmelerin faaliyet ruhsatı süresi üretim faaliyeti için 20 yıl, diğer faaliyet konuları için 15 yıldır.

Serbest Bölgenin Avantajları:

• %100 Vergi Muafiyeti:

Serbest bölgede faaliyet gösteren işletmeler üretim faaliyetlerinden doğan kazançları üzerinden %100 kurumlar vergisi/gelir vergisinden muaftır.

• Gümrük vergisi, emlak vergisi, KDV, damga vergisi ve KKDF muafiyeti:

Serbest bölgede faaliyet gösteren işletmeler KDV, gümrük vergisi ve %6 KKDF gibi gümrükle ilgili vergi ve gerekliliklerden muaftır.

• Gelir vergisi stopajı muafiyeti:

Ürettiği ürünlerin en az %85’ini Türkiye harici ülkelere satan Bölgedeki işletmeler çalışan maaşlarının gelir vergisinden %100 muaftır.

• Bölgedeki işletmeler muhasebe işlemlerini döviz cinsinden tutabilir.
• Serbest kâr transferi

Serbest bölgedeki tüm işletmeler, bölgede elde ettikleri kârlarının Türkiye’ye ve/veya yurtdışına izne tabii olmadan transferini yapabilirler.

• 2. El makine ithalinde serbestlik

Faaliyet ruhsatına sahip işletmeler vergisiz, hiçbir izne tabii olmadan yurtdışından 2. el, kullanılmış makine getirebilirler.

Muhasebeciler genellikle personellerin SGK pirimlerini 5510 sayılı SGK Kanunu’na göre yapmaktadır. Ancak personellerin yaşı, cinsiyeti,engellik durumu gibi pek çok kriter dikkate alınarak SGK pirimlerinden bazı indirimler sağlanmaktadır. Bu nedenle SGK ile ilgili diğer kanunlarında bilinmesi ve personelin uygun mevzuata göre SGK bildirimlerinin yapılması gereklidir.

• SGK primleri ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı 6111,7103,14857,7252,7256 sayılı mevzuat hükümlerinin incelenerek personellerin hangi mevzuat hükümleri çerçevesinde teşvikten yararlanabileceği belirlenmeli ve bildirimleri ona göre düzenlenmelidir.
• Hatalı bildirimden kaynaklı İşletmenin geçmişte kullanılmamış haklarnın iadesi geri alınabilir.

Döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler ile hizmet ihracatının hukuki çerçevesinin oluşturulması, hizmet ihracatında sürdürülebilir artışın sağlanması amacıyla ihracata yönelik kurumsal kapasite oluşturulması ve kapasitenin güçlendirilmesi, yurt dışı pazarlara erişim, pazarda tutunma ve pazar payını arttırmaya yönelik faaliyetler desteklenmektedir. Her sektörün ihtiyacına özel destekler tanımlanmış olup verilen destekler özetle şu şekildedir. (Sektörün çokluğundan dolayı destek oranları ve limitlerini yazmadık. Detaylı bilgi için “5448 Sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanlaması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar” incelenebilir.)

• Eğitim Hizmetleri Sektörü için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Acente Komisyon Desteği, Tanıtım Heyeti Desteği, Uluslararası Öğrenci Ofisleri Kapasite Geliştirme Desteği, Akademisyen İstihdam Desteği, Uluslararası Sıralama Desteği, Uluslararası Kuruluşlara Üyelik Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Birim Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Tanıtım Desteği, Yurt İçi Etkinlik Katılım Desteği, Ürün Yerleştirme Desteği, Rapor Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER), Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Fuarcılık Sektörü için

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Birim Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Bireysel Katılım Desteği, Fuar Alanı Yapım Desteği, Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuar Organizasyon Desteği, Yurt Dışı Fuar Organizasyon Desteği, Ürün Yerleştirme Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Kültürel ve Yaratıcı Endüstri Hizmetleri Sektörü için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Acente Komisyon Desteği, Birim Desteği, Korsanla Mücadele Giderleri Desteği, Dublaj ve Altyazı Giderleri Desteği, Film Platosu ve Stüdyosu Kullanım Giderleri Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Tanıtım Desteği, Ürün Yerleştirme Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER), Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Lojistik ve Taşımacılık Hizmetleri Sektörü için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Birim Desteği, Reklam, Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Bireysel Katılım Desteği, Milli Katılım Desteği, Ürün Yerleştirme Desteği, Sektörel Alım Heyeti-Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Sağlık ve Spor Seyahati Hizmetleri Sektörleri için;

Tescil ve Koruma Desteği, Acente Komisyon Desteği, Komplikasyon ve Seyahat Sağlık Sigortası Desteği, İstihdam Desteği, Yabancı Dil ve Sağlık Turizmi Eğitimi Desteği, Hasta Yol Desteği, Birim Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Organizasyonunu Tanıtım Desteği, Yurt İçi Etkinlik Katılım Desteği, Yurt İçi Tanıtım ve Eğitim Desteği, Ürün Yerleştirme Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER), Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Sağlık ve Spor Turizmi Sektörlerinin Geliştirilmesi ve Tanıtılması Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Yeşil Hizmetler Sektörü için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Veri Tabanı Üyelik Desteği, Birim Desteği, İstihdam Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Tanıtım Desteği, Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER)

• Yönetim Danışmanlığı Sektörü için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Veri Tabanı Üyelik Desteği, Birim Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Tanıtım Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER), Sanal Fuar Organizasyon Desteği, Yarışma ve Etkinlik Desteği

• Diğer Sektörler için;

Tescil ve Koruma Desteği, Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Birim Desteği, Reklam Tanıtım ve Pazarlama Desteği, Yurt Dışı Etkinlik Katılım Desteği, Milli Katılım Tanıtım Desteği, Sektörel Alım Heyeti ve Sektörel Ticaret Heyeti Programları Desteği, Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi Desteği (HİSER), Sanal Fuar Organizasyon Desteği sağlanmaktadır.

Orta yüksek ve yüksek teknoloji sınıfında bulunan NACE kodunda faaliyet gösteriyorsanız ve büyük ölçekte makine ve bina yatırımına ihtiyacınız varsa;

• Ürettiğiniz yada yeni yatırımla üretmeyi hedeflediğiniz ürünlerin https://www.hamle.gov.tr/Home/UrunListesi linkteki listede belirtilen ürünler arasında olup olmadığını kontrol ediniz.

• Ürününüz yukarıdaki linkte verilen listede yer almıyorsa aynı listenin altında bulunan “Yenilikçi Teknoloji Alanlarına Göre Ürünler” kısmındaki teknolojilerle ilişkilendirilip ilişkilendirilemediğini kontrol ediniz.

Üretiminiz yukarıdaki iki kıstastan birini yada ikisini birden kapsıyorsa cari açığın yüksek olduğu ya da gelecekte ülke için çok önemli olacağı düşünülen bir ürünü üretiyorsunuz demektir. Bu ürünlerin üretimi için belirlenen alt limitlerin üzerinde bir yatırım gerçekleştiriyorsanız (2021 yılında Stratejik ürün destek programı için 10 milyon TL, Proje bazlı destek için 50 milyon TL idi.) Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi (Hamle) Programı kapsamında destek başvurusunda bulunabilir ve süper teşviklerden yararlanabilirsiniz. Hamle çağrılı bir program olup her sektör için farklı zamanlarda çağrıya çıkılmaktadır. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı: Türkiye’de orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyeli, katma değeri yüksek ürünlerin ve bu sektörlerin gelişimi için kritik önemi haiz ürünlerin üretiminin artırılmasını ve bu çerçevede yeni üretim imkân ve kabiliyetlerinin ülkemize kazandırılmasını hedefleyen TÜBİTAK, KOSGEB ve Yatırım teşvik belgesi desteklerinin entegre edildiği bir programdır.

• Üretim için Ar-Ge ihtiyacınız varsa Ar-Ge projesi sunarak üretmeyi  hedeflediğiniz ürünün prototipini ortaya çıkarmak için program kapsamında %75 oranında hibe destekleri alabilirsiniz (TEYDEB 1511).
• Üretim için gerekli makine ekipman yatırımının 10.000.000 TL (2021) kısmını KOSGEB stratejik ürün destek programına dahil ederek bu tutarın % 60’ına nakit destek sağlanabilir.
• Minumum yatırım tutarını karşılamak koşuluyla Stratejik yatırım ve Proje bazlı yatırım teşvik belgesi başvuruları yapılabilir.

Program kapsamında isteğe bağlı olarak üç destek unsurlarının üçüne, ikisine yada sadece birisine başvuru yapılabilir.

• TEYDEB 1511 kapsamında sağlanan destekler için “Ar-Ge & İnovasyon projelerimi hayata geçirebilmek için destek alabilir miyim” sekmesi incelenebilir. Bazı farklılıklar olmak üzere destekler büyük oranda benzerlik göstermektedir.
• KOSGEB Stratejik Ürün Destek programının alt kalemleri ve detayları için “Ar-Ge çalışmaları neticesinde geliştirdiğim proje çıktısının seri üretimini yapmak istiyorum” sekmesi incelenebilir. Küçük farklılıklar olmakla birlikte KOBİ Teknoyatırım ile stratejik ürün destek programı büyük ölçüde benzeşmektedir.
• Stratejik yatırım ve Proje bazlı yatırımlar için düzenlenen teşvik belgeleri için “Çok fazla vergi ve SGK borcu ödüyorum nasıl azaltabilirim” sekmesi incelenebilir. Buradan bölgesel teşviklerle Hamle teşviklerinin farklılıklarını da görebilirsiniz.

Tarım ve hayvancılık alanındaki yatırım projeleri Tarım Bakanlığı tarafından Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) ile 81 ilde ve Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından IPARD programı kapsamında 42 ilde desteklenmektedir. TKDK tarafından desteklenen illerde IPARD kapsamındaki yatırım konuları KKYDP tarafından desteklenmez. Bunlara ilave olarak düşük faizli Ziraat Bankası kredileri ve Bakanlığın üretime yönelik teşvikleri bulunmaktadır.

Hem IPARD hem de KKYDP destekleri bina ve makine ekipman yatırımlarını kapsamaktadır. Arsa, canlı hayvan, yem vb giderler destek kapsamında değildir.

TKDK Tarafından sağlanan IPARD Destekleri

• Süt veya et üretimine yönelik sığır/koyun/keçi/manda yetiştiriciliği için 000 Avro’ya kadar %50 – %70 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Broyler ve hindi yetiştiriciliği için 250.000 Avro, kaz yetiştiriciliği için 125.000 Avroya kadar %50 – %70 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Kapasite artırımı yapılmaksızın Yumurta Tavukçuluğu işletmesinin modernizasyonuna yönelik yatırımlara 500.000 Avro’ya kadar   %50 – %70 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Süt ve Süt Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması, Et ve Et Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanmasına yönelik yatırımlar 3.000.000 Avroya kadar %40 – %50 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Meyve ve Sebzelerin İşlenmesi ve Pazarlanmasına yönelik soğuk hava deposu yatırımları 250.000 Avroya kadar %40 – %50 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Su Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanmasına yönelik yatırımlara 1.500.000 Avroya kadar %40 – %50 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Süs bitkileri, tıbbi ve aromatik bitkiler, mantar ve misel, fide ve fidan, çiçek soğanının işlenmesi ve paketlenmesine yönelik yatırımlar 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Arıcılık ve arı ürünlerinin üretilmesi, işlenmesi ve paketlenmesine yönelik yatırımlar 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Zanaatkarlık faaliyetleri ile gıda-gıda olmayan ürünlerin işlenmesi ve pazarlanmasına yönelik yatırımlar 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Konaklama, yeme-içme tesisleri ve rekreasyon faaliyetlerine yönelik kırsal turizm yatırımlarına 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• İç sularda üretim ve ürün satışı yapan su ürünleri yetiştiriciliği ve restoran yatırımlarına 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Yerel tarım sektörünün ortak ihtiyaçlarına hizmet edecek makine parkları yatırımlarına 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.
• Yenilenebilir enerji yatırımlarına 500.000 Avroya kadar %55-65 arasında değişen oranlarda destek sağlanır.

KKYDP DESTEKLERİ:

KKYDP kapsamında sağlanacak desteklerin üst limitleri ve koşulları her çağrı ile birlikte çıkan tebliğ ile belirlenir. Çağrılar genellikle yılda bir kez ve yıl sonuna doğru gerçekleştirilir. En son çıkan 14. Etap çağrısında yeni tesis kurulumu için 3.000.000 TL, tamamlama yatırımları için 2.000.000 TL, kapasite artırımı ve modernizasyon yatırımları için 1.500.000 TL proje üst sınırı belirlenmiştir. Destek oranları ise bu zamana kadar hep %50 uygulanmıştır. Destek üst limitleri yeni çağrı ile değişebilmektedir. Program kapsamında desteklenen yatırım başlıkları:

• Tıbbi ve aromatik bitkilerin işlenmesi, kurutulması, paketlenmesi ve depolanması
• Bitkisel veya hayvansal ürünlerin işlenmesi, kurutulması, dondurulması, paketlenmesi ve depolanması
• Büyükbaş hayvan yetiştiriciliği
• Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği
• Kanatlı yetiştiriciliği
• Kültür mantarı üretimi
• Kanatlı kesimhaneleri
• Çelik silo ve soğuk hava deposu (sadece yeni tesislerin yapımı desteklenmektedir)
• Tarımsal ürünlerin üretilmesine yönelik iklimlendirme, sulama ve gübreleme sistemli, modern seralar (kısmen yapılmış yatırımların tamamlanması ile kapasite artırımı yatırımları desteklenmez)
• Büyükbaş ve küçükbaş kesimhaneleri (sadece mevcut tesislerin teknoloji yenileme ve/veya modernizasyonu yatırımları desteklenmektedir)
• Sulama kooperatiflerinin elektrik enerjisini temin edecek güneş ve rüzgar enerjisi yatırımları
• En az 3 dekar büyüklüğündeki seraların kullanımına yönelik güneş, rüzgar, biyogaz, jeotermal enerji yatırımları
• Denizlerde ve iç sularda su ürünleri yetiştiriciliği
• Hayvansal ve bitkisel orijinli gübre işlenmesi, paketlenmesi ve depolanması
• Yukarıda yer alan yatırım yatırım konularıyla uygunluk gösteren işletmelerin öz tüketimine ait elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla yenilenebilir enerji tesislerinin kurulumu
• Tarla içi sulama sistemleri için, sulama hizmetlerinin gerektirdiği elektrik enerjisini temin etmek amaçlı güneş ve rüzgâr enerjisinden elektrik üreten tesislerin yapımı